فصل اول مقدمه شرح ديگرى از وضع اجتماعى و سياسى دوران زندگانى مؤلف كتاب در گفتار گذشته شرح كلى و جامعى از سير علمى و اجتماعى اسلام بيان شد كه پايانش بحكومت مأمون رسيد و در اينجا بايد توضيح داد كه در دوران حكومت مأمون قدرت سياسى در پهناور حكومت اسلامى آن روز كه از اسپانيا تا مرزهاى چين كشيده شده بود رو بتجزيه و تقسيم گذاشت و در خراسان طاهر سردار نامور ايرانى و فاتح بغداد و نابودكنندهء حكومت امين و تخت نشان مأمون نيمه استقلالى يافت و سلسلهء طاهريان را كه بنيادى براى استقلال تازهء حكومت ايران بود بدست آورد كه مايهء پايه‌گذارى حكومت صفاريان و آيندگان آنان شد . و در مصر احمد بن طولون نيمه استقلالى به خود گرفت كه بدنبال او حكمرانان مستقل پديدار شدند و در افريقا زمينه براى حكومت مستقل و پهناور فاطميان فراهم شد كه تا قرن پنجم بدرازا كشيد ، و در نواحى ديگر هم شورشهاى ضد اسلامى و اسلامى درگرفت و توجه به اين نكته لازم است كه همه شورشهاى ضد اسلامى در هر ناحيه سركوب و نابود شدند مانند شورش بابكى و همدستان او در ايران و تنها شورشهائى استوار ماندند و پايه و مايه گرفتند كه بر اساس مسلمانى بودند مانند طاهريان و صفاريان و بويژه آل بويه كه بر پايهء تشيع بود و اقتدارشان تا آنجا افزود كه خلافت عباسيان زير نفوذ آنان قرار گرفت و مذهب شيعه را در بغداد و در سراسر عراق عرب و عجم تا خراسان و بلخ منتشر كردند و اين خود دليل استحكام مبانى اسلامى طريقه حقهء شيعهء اماميه است كه مورد پذيرش خردمندان هر ناحيه بوده است .